DOM PRZYJACIÓŁ » Wokół emocji

CZYM SĄ EMOCJE

Emocje mogą dotyczyć wszystkiego cokolwiek wydarza się w nas i wokół nas, co wywołuje oddźwięk emocjonalny, zaś wrażliwość emocjonalna jest istotnym aspektem naszego istnienia. Ludzie, którzy nie są wrażliwi na własne przeżycia oraz na przeżycia innych, mogą mieć poważne trudności, by rozumieć i kochać siebie i drugiego.

Emocje niosą ważne informacje o przeżyciach człowieka. Są jak drgania o określonej częstotliwości, które docierając do podobnie nastrojonego instrumentu (wnętrza człowieka) ujawniają się w nim. Są one nośnikiem wiadomości o sytuacji życiowej człowieka. Informują o nas samych, a także o relacjach z ważnymi dla nas osobami, o tym jak wyglądała nasza przeszłość oraz czego pragniemy w przyszłości.

PODZIAŁ EMOCJI

Wszystkie emocje, które się pojawiają się są potrzebne. Niezależnie od tego, czy mają charakter przyjemnych czy bolesnych przeżyć. Podobnie jak bodźce odbierane przez receptory w naszych ciałach. Co więcej bodźce bólowe są niejako uprzywilejowane, reakcja na nie przebiega często odruchowo. Chodzi bowiem o przetrwanie. Zasadniczo lepiej wiedzieć że coś boli, niż tego nie wiedzieć. Zarówno kiedy myślimy o zdrowiu fizycznym czy psychicznym. Emocji nie dzielimy więc na pozytywne i negatywne ale na przyjemne i nieprzyjemne (chętnie i niechętnie doświadczane).

Emocje odczuwane jako nieprzyjemne często informują nas o przekroczeniu granic lub braku poczucia bezpieczeństwa. Zaś emocje odbierane jako przyjemne są w adekwatnej sytuacji naturalnymi sygnałami, które informują nas, że jesteśmy bezpieczni i nasze potrzeby są zaspokojone. Długofalowo pełnią one ważną rolę adaptacyjną, gdyż budują naszą odporność psychiczną, dają energię do działania i rozwoju oraz zacieśniają relacje z ludźmi.

PRZYKŁADOWA LISTA EMOCJI

Emocje chciane (przyjemne): akceptacja, ciekawość, czułość, dobroć, duma, ekscytacja, entuzjazm, euforia, harmonia, miłość, nadzieja, niezależność, oczekiwanie, odprężenie, optymizm, pewność, podniecenie, pożądanie, przyjemność, radość, rozanielenie, rozkosz, rozluźnienie, samotność, serdeczność, smutek, spokój, sympatia, szczęśliwość, uduchowienie, ufność, ulga, uniesienie, uwielbienie, wesołość, wybiórczość, wzruszenie, zachwyt, zadowolenie, zainteresowanie, życzliwość

Emocje niechciane (nieprzyjemne): agresja, apatia, beznadziejność, bezradność, ból, bunt, chłód, cierpienie, gniew, lęk, napięcie, niechęć, nienawiść, niepokój, obawa, obojętność, obrzydzenie, odraza, odrzucenie, pogarda, porażka, przerażenie, przygnębienie, rozczarowanie, samotność, strach, upokorzenie, uraza, wrogość, wstręt, wstyd, wściekłość, zakłopotanie, zaskoczenie, zawiść, zawstydzenie, zazdrość, zażenowanie, zdenerwowanie, złość, zniewaga, zniecierpliwienie, znudzenie, żal

EMOCJE I REAKCJA CIAŁA

Emocje są jak termometr sytuacji życiowej. Skrajnie bolesne emocje (np. nienawiść, wściekłość, paniczny lęk, toksyczny wstyd, poczucie całkowitego odrzucenia ) można by porównać z 40C gorączką kiedy organizm krzyczy: jeżeli szybko czegoś nie zmienisz w swoim życiu to możesz umrzeć, nie da się tak żyć! Dobrze taki stan naszego funkcjonowania opisuje Gabor Mate w książce „Kiedy ciało mówi nie, koszty ukrytego stresu”. Książka pokazuje nierozerwalne powiązania między mózgiem, umysłem, ciałem, duszą i środowiskiem, w którym żyjemy. Każdy z tych elementów oddziałuje na wszystkie pozostałe – problemy z jednym zwiększają prawdopodobieństwo schorzeń w jednym lub kilku innych. Im silniej przeżywamy emocje, tym mocniej mogą one ujawniać się na zewnątrz w sposób widziany, czyli za sprawą organizmu. Emocje i ciało tworzą jedną całość, to czego nie wyraża umysł, zaczyna wyrażać ciało.

To zjawisko, kiedy cierpienia psychiczne niszczą zdrowie fizyczne, nazywamy somatyzacją. Trwanie w tym stanie może z czasem doprowadzić do zaburzeń układu oddychania (z astmą włącznie), krążenia (nadciśnienie, zawały serca), trawienia (wrzody i zaburzenia w odżywianiu), zapalenia stawów, nowotworów, cukrzycy, stwardnienia rozsianego i wielu innych. Długotrwały ukryty stres, niewypowiadane i tłumione emocje mogą być przyczyną różnych chorób. Kiedy ciało nie dostaje opieki to przypomina o sobie i zaczyna chorować a my zamiast o nie zadbać, mówimy: Nie mam czasu chorować, Muszę szybko postawić się na nogi… Bardzo pasują tu słowa psycholog Agnieszki Kozak: Jeśli słuchasz szeptu swojego ciała, to nie będziesz musiał słuchać jego krzyku.

KONSEKWENCJE UCIEKANIA OD EMOCJI

Najczęściej odruchowo uciekamy od emocji, które są trudne do przyjęcia, licząc, że miną (tłumimy je, spychamy). Ostatecznie spotkanie z nimi jest nieuniknione. Są jak posłańcy, których przybycie możemy ignorować ale nie możemy ich odesłać. Niewysłuchane emocje będą powracać w innym miejscu i czasie a ich natężenie może rosnąć. Dopóki są nieprzepracowane, zawsze znajdą sposób żeby wrócić. Powinniśmy z nimi współpracować, one przybywają dla naszego dobra. Do tego służy, między innymi, proces psychoterapeutyczny, który daje możliwość poznania siebie, pracy nad schematami towarzyszącymi nam od dzieciństwa.

Warto pamiętać, że im bardziej są natarczywe i trudne do przyjęcia są emocje tym bardziej należy odczekać z działaniem. Pozwolić sobie je przeżywać, przyglądać się im oraz pytać co one mówią o mojej sytuacji.

OCENA MORALNA EMOCJI

Emocji nie można sobie narzucić ani ich zaprogramować, tak więc ich pojawienie się w naszym wnętrzu jest niezależne od nas. Dlatego nie podlegają ocenie moralnej. Za myśli, słowa i czyny jesteśmy odpowiedzialni moralnie, za emocje nie.

Ocenie moralnej podlega to, co czynimy pod wpływem emocji. Czy im ulegamy, czy też wyciągamy z nich wnioski. Gdy w obliczu pojawiających się niechcianych emocji nie podejmujemy z nimi dialogu a w konsekwencji nie podejmujemy pracy nad sobą to zaczynamy wchodzić w konflikt moralny. Nie służy dbaniu o siebie zaniedbywanie własnego rozwoju i nie stawianie sobie koniecznych wymagań.

EMOCJE I TRUDNE DOŚWIADCZENIA

Częstą przyczyną trudności i zaburzeń emocjonalnych są traumatyczne doświadczenia z przeszłości. Warto wtedy zastanowić się nad powrotem do przeszłości pod bezpieczna opieką specjalisty. Troska o radosną teraźniejszość to podstawa skutecznego radzenia sobie z ciążącą nad nami przeszłością. Bardzo często przepracujemy traumatyczne wspomnienia, to w ich miejsce zacznie pojawiać się emocjonalne wyciszenie i poczucie bezpieczeństwa. Tu otwiera się długa i często trudna droga do wybaczania. Można by rzec, za Eckhartem Tolle, że sprowadza się ona do tego, żeby odkryć, zobaczyć beztreściowość przeszłości i pozwolić obecnej chwili być taką, jaka jest. Cud przemiany dokonuje się wtedy nie tylko wewnątrz ale i na zewnątrz a każda emocja, którą obdarzymy swoją obecnością, szybko osłabnie i ulegnie przeistoczeniu.

Im bardziej skomplikowana i trudna jest nasza sytuacja życiowa tym łatwiejsza może być tendencja do używania myślenia w celu nie zmierzenia się z prawdą. Oszukiwanie siebie zazwyczaj jest nieświadome, a w konsekwencji umysł który ma być naszym sprzymierzeńcem często staje się największym wrogiem. Ponoć nikt nie oszukuje nas tak skutecznie jak my sami. Emocje zaś mówią nam prawdę o nas, ponieważ nad nimi nie mamy żadnej władzy. One omijają obszary racjonalnego myślenia, dotykając niezależnie od nas funkcjonujących obszarów mózgu. Stąd też brak świadomej współpracy rozumu z emocjami może powodować niechciane konsekwencje.

EMOCJE I DOJRZAŁOŚĆ

Reakcja na emocje zależna jest od naszej dojrzałości oraz stopnia naszego duchowego, moralnego i społecznego rozwoju. Mówimy tu o dojrzałości emocjonalnej. Każdy z nas jest inny i możemy różnie reagować na to co się dzieje w nas i wokół nas, ponieważ jesteśmy na różnych etapach rozwoju. Jeśli nasze reakcje są nieproporcjonalne do danej sytuacji, jesteśmy nadwrażliwi emocjonalnie, to stawia to nas przed moralnym zobowiązaniem pracy nad sobą.

Moje emocje są moje, są dla mnie, są o mnie. Czyjeś słowa, zachowania czy postawy mogą uruchamiać różne emocje. Jednak to każdy z nas osobiście jest odpowiedzialny za reakcje na te emocje. Trafnie to oddają słowa: Ty jesteś odpowiedzialny za Twoje zachowania wobec mnie, a ja jestem odpowiedzialny za moje reakcje na Twoje zachowania. Druga osoba nie decyduje o naszych przeżyciach, nie ma takiej władzy.

Dojrzały emocjonalnie człowiek to ktoś, kto jest w dobrym kontakcie z samym sobą i dlatego zdaje sobie sprawę z tego co przeżywa, umie konstruktywnie wytrwać w konflikcie, jest elastyczny w relacjach. Taka osoba widzi świat emocji/relacji w wielu barwach (nie czarno-biało), tą umiejętność nazywamy mentalizacją (tzn. widzeniem złożoności świata).

Ludzie dojrzali uczą się mówić o tym co przeżywają, to nazywamy Jest to komunikowanie się w sposób szczery, bezpośredni i w taktownej formie. Podstawową zasadą asertywności jest troska o to by nie przysparzać innym ludziom cierpienia (często niezawinionego). Równie ważne jest branie pod uwagę konsekwencji swoich działań oraz uwzględnianie funkcjonowania innych osób wokół nas (zauważania potrzeb obu stron).

Dojrzałość polega również na harmonijnym współdziałaniu różnych sfer w człowieku (psychicznej, fizycznej, relacyjnej i duchowej) a ich rozwój odbywa się mniej więcej w równym tempie.

EMOCJE I ROZWÓJ

Ważne jest, żeby mądrze rozumieć miłość do samego siebie. Dzieje się to wtedy gdy traktujemy się z szacunkiem i cierpliwością. Gdy nie wymagamy od siebie perfekcjonizmu i doskonałości. Gdy z życzliwością stawiamy sobie wymagania na tu i teraz , gdy pamiętamy, że sumienie nie działa wstecz, gdy nie mylimy naiwności z miłością (to znaczy, że nie pozwalamy się krzywdzić). Jeśli nasza emocjonalność jest przepuszczana przez rozum i zarządzana wolną wolą to staje się nieocenionym źródłem informacji o tym co aktualnie przeżywamy, pragniemy i potrzebujemy oraz co będzie służyło naszemu dobru. Pamiętać należy też, że ciało i umysł stanowią jeden nierozerwalny organizm. Dlatego dbając o dobrostan naszego ciała w sferze emocjonalnej, jednocześnie dbamy o zdrowie fizyczne!

BIBLIOGRAFIA:

Keltner Dacher, Oatley Keith, Jenkins J.M. (2021) Zrozumieć emocje. Warszawa: PWN
Tolle Eckhart (2019) Potęga teraźniejszości. Łódź: Galaktyka
Rusak Agata (2021) Ona zraniona. Częstochowa: Święty Paweł
Król-Fijewska Maria (2023) Stanowczo łagodnie bez lęku. Warszawa: Bookolika
Ks. Dziewiecki Marek (2018) Emocje krzyk do zrozumienia. Nowy Sącz: RTCK
Mate Gabor (2025) Kiedy ciało mówi nie. Warszawa: Czarna Owca
Katechizm Kościoła Katolickiego (1994). Warszwa: Pallottinum

Agata Laskus

Psychoterapeuta i pedagog

Towarzyszy w odkrywaniu siebie i swojego świata emocji, pomagając lepiej rozumieć własne przeżycia, potrzeby i relacje.