Psychoterapia • Terapia EMDR • Porady • Warsztaty

DOM PRZYJACIÓŁ 

ul. Wodociągowa 9 m.8

05-070 Sulejówek k. Warszawy

e-mail: osrodek@domprzyjaciol.pl

tel. 509609280

Osoba A (w uproszczeniu: osoba z cechami charakterystycznymi dla ADHD) jest spontaniczna, emocjonalna, potrzebuje zmian, bliskości i swobody. Czasem działa impulsywnie, zapomina o ustaleniach, szybko reaguje i ma trudności z organizacją. Może być szczególnie wrażliwa na krytykę i odrzucenie.

Osoba B (w uproszczeniu: osoba z cechami charakterystycznymi dla spektrum autyzmu) lubi porządek, przewidywalność, jasne zasady i dokładność. Zwraca uwagę na szczegóły, może dosłownie rozumieć wypowiedzi i potrzebować więcej czasu na przetworzenie emocji. Czasem trudno jej rozpoznać, czego druga osoba oczekuje, jeśli nie powie tego wprost.

Jak mogą się komunikować i wzajemnie odbierać swoje zachowania?

1. Osoba A mówi o uczuciach, osoba B skupia się na faktach.

Osoba A opowiada o trudnej sytuacji, ponieważ potrzebuje zrozumienia i wsparcia.

Osoba B zaczyna analizować wydarzenia, zadawać pytania i wskazywać rozwiązania.

Osoba A myśli: „Nie rozumiesz mnie. Zamiast mnie wysłuchać, ciągle coś analizujesz”.

Osoba B myśli: „Przecież próbuję pomóc. Dlaczego to, co mówię, jest odbierane źle?”.

Trudność: Osoba A potrzebuje przede wszystkim kontaktu emocjonalnego, a osoba B próbuje pomóc poprzez logiczne rozwiązanie problemu.

2. Osoba A potrzebuje rozmowy, osoba B potrzebuje ciszy.

Kiedy pojawia się konflikt, osoba A chce szybko wszystko wyjaśnić. Osoba B może potrzebować przerwy, ponieważ nadmiar emocji i informacji ją przeciąża.

Osoba A myśli: „Nie chcesz ze mną rozmawiać. Nie zależy ci na mnie”.

Osoba B myśli: „Nie mogę teraz rozmawiać. Potrzebuję spokoju, żeby zrozumieć, co się dzieje”.

Trudność: Im bardziej osoba A domaga się rozmowy, tym bardziej osoba B może się wycofywać. Im bardziej osoba B się wycofuje, tym silniej osoba A może odczuwać odrzucenie.

3. Osoba A mówi spontanicznie, osoba B odbiera słowa dosłownie.

Osoba A może mówić pod wpływem emocji, używać skrótów myślowych, przesady lub żartów.

Osoba B może koncentrować się na dokładnym znaczeniu wypowiedzianych słów.

Osoba A myśli: „Przecież wiadomo, o co mi chodziło. Dlaczego czepiasz się jednego słowa?”.

Osoba B myśli: „Powiedziałeś coś konkretnego, więc tak to zrozumiałem. Skąd mam wiedzieć, że chodziło o coś innego?”.

Trudność: Osoba A oczekuje zrozumienia intencji, a osoba B może potrzebować precyzyjnego komunikatu.

4. Osoba A czuje się krytykowana, osoba B uważa, że tylko poprawia błąd.

Osoba A wykonuje jakieś zadanie, a osoba B zauważa niedokładność i zwraca na nią uwagę.

Osoba A myśli: „Ciągle robię coś źle. Nigdy nie jesteś zadowolona z tego, co robię”.

Osoba B myśli: „Przecież tylko powiedziałem, co można poprawić. Nie chciałem cię zranić”.

Trudność: Osoba B może traktować poprawianie jako przekazywanie informacji, a osoba A odbierać je jako ocenę siebie.

5. Osoba A potrzebuje elastyczności, osoba B potrzebuje zasad.

Osoba A chce zmienić wcześniej ustalony plan, ponieważ pojawił się nowy pomysł. Osoba B odczuwa napięcie, bo przygotowała się już na określony przebieg wydarzeń.

Osoba A myśli: „Dlaczego wszystko musi być zaplanowane? Nie możemy po prostu czegoś zmienić?”.

Osoba B myśli: „Dlaczego nie możemy trzymać się tego, co ustaliłyśmy?”.

Trudność: Osoba A może odbierać zachowanie osoby B jako kontrolowanie, a osoba B zachowanie osoby A jako lekceważenie ustaleń.

6. Osoba A chce być ważniejsza niż zadanie, osoba B koncentruje się na jego dokończeniu.

Osoba A potrzebuje uwagi, pomocy lub rozmowy. Osoba B jest skupiona na wykonywanej czynności i chce ją dokładnie dokończyć, zanim zajmie się czymś innym.

Osoba A myśli: „Ważniejsze jest dla ciebie to, żeby wszystko było idealnie zrobione, niż to, co ja czuję”.

Osoba B myśli: „Chcę tylko skończyć to, co zacząłem. Przecież to nie znaczy, że jesteś dla mnie nieważny”.

Trudność: Osoba A może odbierać koncentrację na zadaniu jako brak zainteresowania nią, a osoba B nie rozumieć, dlaczego potrzeba dokończenia pracy jest odbierana jako odrzucenie.

7. Osoba A szybko reaguje, osoba B potrzebuje czasu na odpowiedź.

Osoba A mówi szybko, zadaje kilka pytań i oczekuje odpowiedzi. Osoba B potrzebuje chwili, żeby uporządkować myśli i zrozumieć, co chce powiedzieć.

Osoba A myśli: „Dlaczego nic nie odpowiadasz? Czy mnie ignorujesz?”.

Osoba B myśli: „Nie dajesz mi czasu na zastanowienie. Nie nadążam za rozmową”.

Trudność: Osoba A może odbierać milczenie jako brak zainteresowania, a osoba B szybkie tempo rozmowy jako presję.

8. Osoba A potrzebuje zapewnienia o bliskości, osoba B okazuje troskę inaczej.

Osoba A potrzebuje rozmów, czułości, zainteresowania i słownego zapewniania o uczuciach.

Osoba B może okazywać troskę przez konkretne działania, pomoc i wywiązywanie się z obowiązków.

Osoba A myśli: „Nie okazujesz mi uczuć. Nie wiem, czy jestem dla ciebie ważny”.

Osoba B myśli: „Przecież robię dla ciebie tyle rzeczy. Dlaczego tego nie widzisz?”.

Trudność: Obie osoby mogą okazywać troskę, ale nie rozpoznawać sposobu, w jaki robi to druga strona.

Co dzieje się z czasem?

Jeżeli takie sytuacje często się powtarzają, osoba A może coraz częściej czuć się krytykowana, odrzucana, kontrolowana i nieważna.

Osoba B może coraz częściej czuć się niezrozumiana, przeciążona, oskarżana o złe intencje i zmuszana do reagowania w sposób, który nie jest dla niej naturalny.

Wtedy nawet zwykłe sytuacje mogą prowadzić do konfliktów. Obie osoby zaczynają przewidywać negatywną reakcję drugiej strony, zanim jeszcze dojdzie do rozmowy.

Jak mogą lepiej się porozumiewać?

Osobie A może pomóc mówienie wprost o swoich potrzebach, np. „Nie potrzebuję teraz rozwiązania, tylko żebyś mnie wysłuchała” albo „Kiedy milczysz, zaczynam się martwić, że jesteś na mnie zła”.

Osobie B może pomóc nazywanie swoich intencji, np. „Nie krytykuję cię, tylko zwracam uwagę na szczegół” albo „Potrzebuję pół godziny spokoju, ale później wrócę do naszej rozmowy”.

Obie osoby mogą uczyć się sprawdzania, czy dobrze rozumieją drugą stronę, zamiast od razu zakładać, że jej zachowanie oznacza brak miłości, szacunku czy zainteresowania.

Najważniejsze jest rozróżnienie intencji od skutku.

Osoba B może nie mieć zamiaru krytykować, ale osoba A naprawdę może czuć się zraniona.

Osoba A może nie mieć zamiaru wywierać presji, ale osoba B naprawdę może czuć się przeciążona.

To, że ktoś nie robi czegoś specjalnie, nie oznacza, że jego zachowanie nie sprawia trudności drugiej osobie. I odwrotnie, to, że ktoś czuje się zraniony, nie oznacza automatycznie, że druga osoba chciała go zranić.

Dlatego ważne jest nie tylko zrozumienie różnic, ale również uczenie się takiej komunikacji, w której potrzeby obu osób są zauważane.

Opis jest uproszczeniem wybranych cech i możliwych trudności. Nie każda osoba z ADHD lub w spektrum autyzmu będzie funkcjonować w przedstawiony sposób.